ИНТЕРНЕТ КЫЛМЫШТАРЫ ЖАНА АНЫН КООМГО ТИЙГИЗГЕН ТААСИРИ

Э.Уметов атындагы педагогикалык институттунун физика жана информатика кафедрасынын ФМББ-(И)-1-22 тайпасында 20.04.2026-жылда болуп өткөн “Интернет кылмыштары жана анын түрлөрү, коомго тийгизген таасири” деген темада тарбиялык саат өтүлдү. Куратору Г.Идрисова жалпы түрдө түшүндүрмө берип өттү. Азыркы санариптешүү доорунда технологиянын өнүгүшү адамзат үчүн чоң мүмкүнчүлүктөрдү ачуу менен бирге, коопсуздук маселелерин да кошо алып келди. Бүгүнкү тарбиялык сааттын максаты — студенттерге интернет мейкиндигиндеги коркунучтарды өз убагында таанууну үйрөтүү жана киберкылмыштуулуктун алдын алуу болуп саналат. Тарбиялык сааттын жүрүшүндө интернет кылмыштарынын (киберкылмыштардын) төмөнкүдөй кеңири жайылган түрлөрү боюнча студенттер айтып өттүштү. • Фишинг (Phishing): Колдонуучулардын купуя маалыматтарын (пароль, карта номерлери) жасалма сайттар же билдирүүлөр аркылуу уурдоо.  • Кибербуллинг: Социалдык тармактар аркылуу адамды кемсинтүү, коркутуу же моралдык басым көрсөтүү.  • Кардинг: Банк карталарындагы каражаттарды мыйзамсыз жол менен иштетүү же уурдоо. • Хакердик чабуулдар: Жеке маалыматтарды же мамлекеттик/коммерциялык базаларды бузуп кирүү. • Социалдык инженерия: Адамдардын ишенимине кирип, аларды психологиялык манипуляция аркылуу алдоо (мисалы, "утуш чыкты" же "жакыныңыз кырсыкка учурады" деген сыяктуу жалган маалыматтар). Коомго тийгизген терс таасири Интернет кылмыштуулугу жөн гана техникалык маселе эмес, ал социалдык-психологиялык чоң кесепеттерди жаратат: 1. Экономикалык зыян: Жарандардын жана ишканалардын ири суммадагы каражаттарын жоготуусу. 2. Психологиялык басым: Кибербуллингдин айынан жаштардын депрессияга түшүшү, атүгүл өзүнө кол салууга чейин баруусу. 3. Ишенимдин жоголушу: Коомдо санариптик кызматтарга жана бири-бирине болгон ишенимдин төмөндөшү. Тарбиялык сааттын соңунда ФМББ-(И)-1-22 тайпасынын студенттери тема боюнча суроолорун берип, кызуу талкуу жүрдү.