Агрардык-техникалык институтунун Электроэнергетика жана механика кафедрасынын улук окутуучусу Султаналиева Кумушай Кудайбердиевна      «Гидроэлектростанциялардын негизги энергетикалык жабдуулар. Мини, микро жана кичи ГЭСтердин системалары жана иштөө принциптери» темасында кеңири мазмундагы практикалык сабак өткөрдү.

Сабактын негизги максаты — студенттерге гидроэнергетиканын фундаменталдык түшүнүктөрүн, ГЭСтин маанилүү жабдууларын, ошондой эле чакан гидроэлектр станциялардын иштөө схемаларын практикалык жана теориялык жактан терең үйрөтүү болду.

Окутуучу сабакты гидроэнергетиканын өлкө экономикасындагы маанилүү ролун баса белгилөө менен баштап, студенттерди ГЭСтин иштөө логикасы, анын энергетикалык жабдуулары жана эксплуатациялык өзгөчөлүктөрү менен тааныштырды.

1. ГЭСтин негизги энергетикалык жабдуулары кеңири түшүндүрүлдү

Сабакта төмөнкү жабдуулар ар бир компонент боюнча деталдуу түшүндүрүлдү:

·                     Гидротурбина: суунун энергиясын механикалык айланууга айландырган негизги агрегат. Окутуучу Френсис, Каплан жана Пелтон турбиналарынын айырмачылыктарын мисалдар менен түшүндүрдү.

·                     Гидрогенератор: турбинанын айлануусун электр энергиясына өзгөртөт. Айлануу жыштыгынын мааниси, магнит талаасынын ролу жана генератордун КПДси талданды.

·                     Трансформатор жана бөлүштүрүү пункттары: генерацияланган электр энергиясын ар кандай чыңалууларга өткөрүүдөгү функциялары мисалдуу схемалар менен көрсөтүлдү.

·                     Гидротехникалык курулуштар: плотина, деривациялык канал, суу алуучу түйүн жана суу чыгаруу каналынын конструкциялык өзгөчөлүктөрү, алардын ГЭСтин үзгүлтүксүз иштөөсүндөгү ролу кеңири түшүндүрүлдү.

2. Мини, микро жана кичинекей ГЭСтердин техникалык жана практикалык өзгөчөлүктөрү

Сабактын маанилүү бөлүгү чакан гидроэнергетика боюнча болду. Окутуучу К. Султаналиева төмөнкүлөрдү кеңири түшүндүрдү:

Мини ГЭС (100–1000 кВт)

·                     Айыл аймактарын электр энергиясы менен камсыздоодо кеңири колдонулат

·                     Тейлөө жана эксплуатация чыгымы аз

·                     Чакан дарыяларда эффективдүү иштейт

МикроГЭС (5–100 кВт)

·                     Фермердик чарбалар, мектептер, кичи ишканалар үчүн ыңгайлуу

·                     Автономдуу режимде иштөөгө жөндөмдүү

Пико ГЭС (1–5 кВт)

·                     Үй-бүлөлүк керектөө үчүн жетиштүү

·                     Өтө жөнөкөй орнотулат, экономикалык жактан үнөмдүү

Окутуучу бул станциялардын артыкчылыктарын, техникалык параметрлерин, иштөө схемасын жана өлкө шартында колдонуу мүмкүнчүлүктөрүн терең мисалдар менен түшүндүрдү.

3. Иштөө принциби кеңири форматта түшүндүрүлдү

Сабакта мини/микро ГЭСтердин иштөө механизми практикалык моделдер жана схемалар аркылуу көрсөтүлдү:

1.                  Дарыядан суу алуу процесси

2.                  Напор түзүү жана сууну турбинага берүү

3.                  Турбинанын айлануусу жана механикалык энергиянын пайда болушу

4.                  Генератордо электр энергиясын алуу

5.                  Электр энергиясын трансформатор аркылуу керектөөчүлөргө таратуу

6.                  Сууну кайра табигый чөйрөгө чыгаруу

Бул процесс студенттер үчүн реалдуу макеттер жана схемалар менен түшүндүрүлүп, алардын техникалык түшүнүгүн тереңдетти.

Окутуучу Султаналиева К.К. студенттерге бир нече практикалык тапшырмаларды берди:

·                     ГЭСтин негизги жабдууларынын схемасын чийүү

·                     Мини ГЭСтин кубаттуулугун эсептөө (напор, суу чыгымы, КПД)

·                     Турбина жана генератордун өз ара байланышын моделдөө

·                     Кичи ГЭСтин аймактык колдонулушуна анализ жүргүзүү

Студенттер бул тапшырмаларды жигердүү аткарып, теориялык жана практикалык билимдерин бекемдешти.

Сабактын жыйынтыгы: Сабак өз максатына толук жетти. Окутуучу Султаналиева Кумушай Кудайбердиевна гидроэнергетиканын маанилүү аспектилерин студенттерге жеткиликтүү жана системалуу түшүндүрүп, практикалык көндүмдөрдү бекемдөөгө шарт түздү. Сабактын жүрүшүндө студенттер активдүү катышып, көптөгөн суроолорго жооп алып, гидроэнергетика боюнча техникалык түшүнүктөрүн тереңдетишти.

Бул сабак гидроэнергетика тармагына кызыккан студенттер үчүн чоң практикалык мааниге ээ болуп, алардын келечектеги инженердик даярдыктарына салым кошту.